آفتاب کرمانشاه

«سردار بزرگ» هنوز گمنام است

شناسه خبر » 319052

تاریخ انتشار » 1398/03/28-09:34

تعداد بازدید ها » 244

«سردار بزرگ» هنوز گمنام است

آفتاب کرمانشاه-  یارمحمدخان کرمانشاهی، سردار بزرگ انقلاب مشروطه نه فقط برای بسیاری از ایرانیان که حتی در زادگاه خود هم گمنام و غریب است تا جایی که جز یک سنگ قبر ساده و محصور، هیچ نام و نشانی از او در شهر نیست.

به گزارش  ایرنا، اینکه قدر و منزلت بزرگان استان کرمانشاه و چهره‌های علمی، فرهنگی، دینی، ادبی و هنری آن به شایستگی پاس داشته نشده، از گلایه‌ها و انتقادات دیرینه است.

آنقدر در معرفی و شناساندن شخصیت‌های تأثیرگذار در تاریخ و فرهنگ استان کم‌کاری شده که خدمات بزرگ بسیاری از آنها در تاریخ جامانده و در حال فراموشی است.

یکی از چهره‌های تاریخ معاصر و نهضت مشروطه «یارمحمدخان کرمانشاهی» از لَک زبانان استان کرمانشاه است؛ کسی که در آخرین لحظات تسلیم و شکست «ستارخان و باقرخان، سردار و سالار ملی»، به میدان نبرد رسید و دلاوری‌های بزرگی کَرد و در نهایت در راه مبارزه با طاغوت جان داد.

انقلاب مشروطه رویدادهایی است که در نهایت به امضای فرمان مشروطه توسط مظفرالدین شاه قاجار انجامید و تا دوره محمدعلی شاه قاجار برای تبدیل حکومت استبدادی به حکومت مشروطه ادامه یافت و منجر به تشکیل مجلس شورای ملی و تصویب نخستین قانون اساسی ایران شد.

به بهانه مطرح شدن گمنامی یارمحمدخان در روزهای اخیر و ضرورت ساماندهی مزارش، نگاهی می‌اندازیم بر طلوع و غروب او.

ورود یارمحمدخان به مبارزات مشروطه

کردهای ایران برخلاف کردهای عثمانی هرگز از مشروطیت به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف شخصی و یا ملی‌گرایی کردی استفاده نکردند بلکه در ابتدا به این تصور که مشروطیت با ایرانی بودن کردها منافات دارد و ممکن است به تجزیه کشور بینجامد، با آن مخالفت کردند.

مبارزان کُرد نهضت مشروطه

با به توپ بسته شدن مجلس توسط محمدعلی شاه و آغاز دوره استبداد صغیر و شکل‌گیری شورش‌های تبریز و رشت و بختیاری‌ها، کردستان و کرمانشاه هم شاهد فداکاری مردم خود در دفاع از مشروطیت بود؛ در رأس این فداکاری‌ها، مجاهدی کرمانشاهی به نام «یارمحمدخان» قرار داشت.

یارمحمدخان فرزند میرزامحمد زردلانی (از طوایف لک زبان) و بلقیس خانم از طایفه لک زبان بالاوند در سال ۱۲۴۹ شمسی در زردلان کرمانشاه متولد شد. نوجوان بود که پدر خود را از دست داد و بار مسئولیت مادر و خواهر بر دوشش افتاد. یارمحمدخان بوده است. یارمحمدخان در ابتدا شغل بارفروشی داشت و به دلیل نزدیکی محل کار او به مسجدی که حجت الاسلام حاج آقا محمدمهدی مجتهد کرمانشاهی امام جماعت آن بود، تحت تأثیر شخصیت و کرامات مجتهد قرار گرفت.

در آغاز مشروطه‌خواهی و قیام اهالی کرمانشاه علیه سیف الدوله که شخصیت‌های مذهبی و سیاسی طرفدار مشروطیت در خطر ترور سیاسی توسط عوامل پادشاهی قرار گرفتند، آقامحمدمهدی، به دلیل داشتن اطمینان و اعتماد به یارمحمدخان و حسین‌خان کلاهمال (برادرخوانده یارمحمدخان) آنها را محرم و محافظ خود قرار داد و هر ۲ پس از فراغت از کار روزمره همواره همراه او بودند.

یارمحمدخان در جلسات سِری و مجالس مشروطه‌طلبان کرمانشاه که با حضور افراد زیادی و بیشتر به صورت مخفی و شبانه تشکیل می‌شد، محافظ آقامحمدمهدی بود و در آن جلسات شرکت می‌کرد که تبعا در مباحثه‌ها در جریان اوضاع قرار می‌گرفت.

در همین دوره یارمحمدخان همراه حجت الاسلام مجتهد به عراق رفت و پس از ملاقات با علمای مقیم نجف، با تصمیمات جدید به کرمانشاه بازگشتند.

حجت الاسلام مجتهد و یارانش پس از مدتی اقدام به تشکیل کمیته غیرت برای ساماندهی مبارزات کردند که به نام شاعر آزادی خواه کرمانشاه «سید عبدالکریم غیرت» نامگذاری شد. اندیشه آزادی خواهی یارمحمدخان منجر به عضویت او در این کمیته شد.

دوست بازاری یارمحمدخان که حامی مالی او بود

در همین جلسات با «حاج حسن اعتماد الرعایا» مشهور به «حاج اعتماد» از بازاریان خوشنام، متدین و مشروطه‌خواه که املاکی نیز در حومه کرمانشاه داشت، آشنا شد. حاج اعتماد از مریدان محمدمهدی بود که سهم امام، خمس و وجوهات را به مانند سایر مشروطه خواهان شهری و عشایر به آقا می‌پرداخت و ارتباط مذهبی و سیاسی اعتقادی بین محمدمهدی و حاج اعتماد برقرار بود.

توجه و اعتماد آقا محمدمهدی به یارمحمد و حسین خان موجب توجه حاج اعتماد به یارمحمد و الفت روزافزونی بین آن دو شد به طوری که به دور از تضادهای طبقاتی و تفاوت‌های اجتماعی، یارمحمد حاج اعتماد را «داشی» یعنی برادر بزرگ خطاب می‌کرد و در گرفتاری زندگی حاج اعتماد پشتوانه او محسوب می‌شد.

در زمانی که ظهیرالملک خوشنام امور حکومتی کرمانشاه را به عهده گرفت، یارمحمد به توصیه محمدمهدی و حاج اعتماد، در صف توپچیان حکومتی استخدام شد و کار بازار را رها کرد.

او با نشان دادن رشادت به سرعت به درجهٔ نایبی رسید اما روح سرکش و غلیان درونی و ذات آزادیخواه او به این مراتب و اطاعت از فرمانده نظامی بالاتر قانع نمی‌شد به همین دلیل با تمام توجه حاکم وقت و با وجود داشتن زن و فرزند و مادر و برادران خردسالی که تحت تکفل او بودند، به تکاپو افتاد تا شاید خود را به مرکز انقلاب در هر کجای ایران برساند و در کنار سایر مبارزان پرچم آزادیخواهی را برافرازد.

تعهد مخارج زندگی و تهیه اسلحه و تأمین هزینه افراد تحت تکفل در طول مسافرت برای یارمحمدخان و حسین‌خان، توسط حاج اعتماد تأمین می‌شد. در این دوره همچنین کمیته‌ای به همت میرزا احمد خان، میرزا علی خان، حاج مشیر الرعایا و آقامحمدمهدی برای انجام امور مالی و تدارکاتی مجاهدین در کرمانشاه تشکیل شد که هزینه سفرهای بعدی و انجام امور تبلیغی و نظامی در محدوده شهر از آن طریق تأمین می‌شد.(مقاله کرمانشاه و کردستان در مشروطیت نوشته نادر پروانه)

یارمحمدخان چگونه سر از تبریز درآورد

احمد کسروی، تاریخ نگار می‌نویسد: «از روزی که محمدعلی شاه به باغ شاه رفت و در میان او و مجلس کشاکش برخاست از همه شهرها تلگراف می‌آمد و همه اینها نوید ایستادگی و یاوری می‌دادند. ولی اینها همه رویه کارانه می بود… تبریز که ایستادگی نمود و ۱۱ ماه در جنگ و کشاکش می‌بود، با اینکه از گرجیان و ارمنیان و ترکان و قفقازیان به یاوری آمدند، از شهرهای ایران کسی نیامد، تنها کسانی که از شهرهای ایران به یاری تبریز آمدند، یارمحمدخان کرمانشاهی و همراهان او بودند. در آن روز که مجلس به همه شهرها تلگراف فرستاده یاوری می‌طلبید، یارمحمدخان با یک برادر و یک دوست که نام‌های هر ۲ حسین بود (حسین خان امیر برق، سیدحسین نصرت المله) تفنگ و اسب خریدند و با یک نوکر (حاج نعلبند) آهنگ تهران کردند که به یاری دار الشورا برسند، ولی چون به قم رسیدند، در آنجا از داستان بمباران (به توپ بستن مجلس شورای ملی توسط قوای قزاق به فرماندهی لیاخوف و سرکوب مشروطه خواهان) آگاهی یافته، ناگزیر گردیدند که خود را نهان دارند. ولی چون چند روزی گذشت، آوازه ایستادگی‌های تبریز به آنجا رسید و این بود که یارمحمدخان و همراهانش مردانه آهنگ تبریز کرده، از بیراهه خود را به آنجا رسانیدند و تا پایان جنگ‌های تبریز در آنجا بودند و همیشه دلیری‌ها و مردانگی‌ها نمودند.» (کتاب درباره مبارزات کردستان، نوشته حمید مؤمنی)

یارمحمدخان به داد سردار و سالار ملی رسید

پس از ورود یارمحمدخان به تبریز عده‌ای دیگر از مشروطه خواهان کرمانشاه به آنها پیوستند. بنابر روایت مورخان، در این زمان تبریز توسط نیروهای محمدعلی شاه به محاصره افتاده و نهضت ستارخان و باقرخان در حال احتضار بود اما با حمله یارمحمدخان به قشون محمدعلی شاه و تصاحب چهار مسلسل اطراف شهر، محاصره شکسته و مشروطه احیا می‌شود.

یارمحمدخان و حسین خان آنقدر در آذربایجان از خود دلاوری نشان دادند حسین خان به دلیل چابکی و سریع بودن، از سوی مردم تبریز به «حسین خان امیر برق» شهرت یافت و یارمحمدخان نیز به دلیل رشادت و جسوری به «یارمحمدخان سرمجاهد» معروف شد. حسین خان در مبارزات تبریز جان خود را از دست و شهید شد.

اولین حضور یارمحمدخان در جنگ‌های آذربایجان اردوکشی او به مراغه و شرکت در جنگ شرامین بود که بین مشروطه خواهان و قوای صمدخان رخ داد. مجاهدان در این نبرد شکست خوردند اما یارمحمدخان و حسین خان توانستند از مهلکه نجات یابند و به تبریز برسند. یارمحمدخان در حمله بعدی به اردوگاه شجاع الدوله، تلفاتی به دشمن وارد کرد.

حضور دیگر او در جنگ حکم آباد بود که دلیری و رشادت یارمحمدخان و حسین خان را بر سر زبان‌ها انداخت و موجب شد انجمن ایالتی تبریز از آنها قدردانی کند. جنگ دیگر نبرد «آناخاتون» بود که او از ناحیهٔ پا زخمی شد اما جنگ به سود آزادیخواهان خاتمه یافت. یارمحمدخان در ربیع الاول ۱۳۲۸ هجری قمری و پس از سرکوب مستبدان و استقرار مشروطه، به همراه ستارخان و باقرخان و ۱۰۰ سوار دیگر به تهران آمد.(کتاب تاریخ انقلاب مشروطیت نوشته مهدی ملک‌زاده)

نامه ستارخان در باره یارمحمدخان

دلاوری‌ها یارمحمدخان و یار او (حسین خان) بازتابی در روزنامه‌های آن زمان نداشت؛ موضوعی که ستارخان سردار ملی را دست به قلم کرد. زمانی که روزنامه‌های حبل المتین و کلکته از فداکاران نهضت مشروطیت یاد می‌کردند و اشاره‌ای به نام یارمحمدخان نداشتند، ستارخان در نوشته‌ای به این روزنامه‌ها فداکاری و از خودگذشتگی یارمحمدخان را یادآور شد و در تأیید شخصیت سیاسی و نظامی سرداران کرمانشاهی نوست: «یارمحمدخان و حسین خان کرمانشاهی که در این مدت با یک غیرت فوق‌العاده در مقابل جنود استبداد با این خادم ملت داد مردی داده و از اشخاصی هستند که تمام جراید تصدیق بر مجاهدت حقیقی او دارند، چند روز قبل در انجمن مقدس ایالتی هم توصیه مشارالیهما را نموده این خادم ملت نیز استدعای مخصوص از حضور مبارک می‌نماید که محض جبران فداکاری‌های صادقانه مشارالیها که همه نوع لیاقت خدمتگزاری را دارند به ریاست سواره یا افواج نظامی حدود کرمانشاهان و منصب شایانی مفتخر و سرافراز فرمایید مشغول خدمتگزاری بوده باشند، مایه امیدواری عموم مجاهدان خواهد بود. خادم ملت ستار".(کتاب اوضاع سیاسی کردستان از سال ۱۲۵۸ تا ۱۳۲۰ نوشته مجتبی برزویی)

همه کنار رفتند اما او در میدان بود

با انحراف مشروطیت و پراکنده شدن مجاهدان و تصرف تبریز توسط قوای روس، این تنها یارمحمدخان بود که صادقانه در راستای آرمان‌های مشروطیت گام می‌گذاشت. کسروی در این باره نوشته است: «با آنکه زمان گذشته و این هنگام ستارخان پاشکسته به گوشه‌ای خزیده و یفرم خان زیر خاک رفته و حیدرخان عمواغلی از ایران بیرون افتاد و تبریز، آن کانون غیرت، به دست روسیان آمده و مجاهدان آنجا یکدسته جان باخته و یکدسته به خاک عثمانی گریخته بودند. با این همه یارمحمدخان غیرت نموده و درفش برافراشته بود. یارمحمدخان تنها با دسته اندک از مجاهدان می‌کوشید و شهر کرمانشاهان را در دست می‌داشت.»

دکتر مهدی ملک‌زاده، تاریخ‌پژوه می‌نویسد: «یارمحمدخان یکی از شجاعان انقلاب مشروطیت و جنگ‌های ۶ ساله است. اگر گفته شود که در شهامت و جوانمردی و پاکدلی و پاکدامنی و ساده لوحی و ایمان به آزادی و مشروطیت در میان مجاهدین کم نظیر بود، گزاف گویی نشده. حسین خان برادر خوانده یارمحمدخان هم در جنگ‌های گذشته کشته شد و این ۲ برادر شجاع و با ایمان اول کسانی بودند که به یاری مجلس شتافتند و یکی بعد از دیگری در راه آزادی شهید شدند. باید اقرار کرد منظور و مقصود سیاست دمکرات‌ها هر چه بود یارمحمدخان جز آزادی و حکومت ملی و سربلندی ملت ایران هدفی نداشته است." (کتاب تاریخ انقلاب مشروطیت ایران نوشته مهدی ملک زاده)

پایان سردار

با ایجاد اختلاف بین آزادیخواهان و کینه‌جویی دولت مشروطه، مجاهدان همچنان در سنگر مبارزه با حکومت ماندند. هنگامی که سپاه فرمانفرما برای سرکوبی مجاهدان از سنندج به سوی کرمانشاه حرکت کرد، یارمحمدخان و به دنبال او سالارالدوله نیز از کرمانشاه به طرف سنندج رفتند اما ۲ سپاه به هم برخورد نکردند و فرمانفرما به کرمانشاه رسید و دارلحکومه مستقر شد.

یارمحمدخان و سالارالدوله سپاهی فراهم کرده و از سنندج به طرف کرمانشاه حرکت کردند. ساعت حدود ۱۰ صبح روز در ۱۳ مهر ۱۲۹۱ هجری شمسی یارمحمدخان زیر سقف پوشیدهٔ بازار کلوچه پزها (طلا فروش‌ها) نزدیک به دارالحکومه کرمانشاه، مشغول رایزنی برای حمله نهایی بود که تیری از یکی از سوراخ‌های سقف بازار شلیک شد و یکی از همراهان سردار به زمین افتاد.

یارمحمدخان برای ردیابی مسیر گلوله سرش را بالا آورد اما تیر دوم به صورت او شلیک شد و او را نقش زمین کرد. طولی نکشید که تعداد زیادی از همرزمان او هم کشته شدند و جنگ به سود دولت خاتمه یافت. یاران یارمحمدخان پس از مرگ او به نقطه نامعلومی در اطراف قزوین تبعید شدند.

سردار هنوز گمنام است

یارمحمدخان اما سال‌هاست که به حاشیه رفته و حتی بسیاری از کرمانشاهی‌ها درباره او زیاد نمی‌دانند و اطلاع ندارند که مزارش کجاست.

آرامگاه سردار در اتاقکی در محوطه انبار نقلیه مرکز بهداشت کرمانشاه قرار دارد. هنوز نه تندیسی از او در زادگاهش وجود دارد و نه میدان و خیابانی به اسم او شده است.

شهرام ناظری خواننده کرمانشاه بر سر مزار یارمحمدخان

سردار بزرگ مشروطه حتی در شهر خودش هم گمنام است.

هوشنگ بازوند، استاندار کرمانشاه ۲۵ خرداد ۹۸ از اختصاص ۲ میلیارد تومان اعتبار برای احیای آرامگاه یارمحمدخان خبر داد.

البته پیش از آغاز ساخت آرامگاه برای سردار مشروطه، دانشگاه علوم پزشکی باید با تبدیل محوطه مزار او به یک مجموعه فرهنگی موافقت کند؛ انتظاراتی که امید است به نتیجه برسد.

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

احیای واحدهای راکد راهکار توسعه کرمانشاه است

نشست آنکارا باید از ایجاد بحران جدید در منطقه جلوگیری کند

اختصاص 800 هزار جلد دفتر دولتی برای مدارس کرمانشاه

آغاز عملیات بازسازی پل تاریخی "چهر" هرسین

رشد 100 درصدی جرائم"فضای مجازی"استان/ کاهش جرائم "اخلاقی" و افزایش جرائم "اقتصادی"

سه‌شنبه‌ها روز "جوانان" شد

قائم‌مقام موسسه: ثبت‌نام در رشته‌های موسسه آموزش‌عالی جهاددانشگاهی کرمانشاه "بدون‌آزمون" شد/ مهلت ثبت‌نام تا ۲۸ شهریور

آیت الله مکارم: ازدواج در سن کمتر از ۱۳ سال باطل است

رایزنی ایران و عراق برای تردد مسافر از مرز «شوشمی»

سخنگوی ستاد اربعین کرمانشاه: خدمات رسانی به زوار اربعین از 13 مهر رسما آغاز می‌شود

اجرای طرح زوج و فرد خودرو در کرمانشاه

آغاز ثبت نام پذیرفته شدگان آزمون ارشد پیام نور از فردا

با تلاش نیروهای گمنام امام زمان (عج)؛ باند قاچاق سلاح و مهمات در پاوه متلاشی شد

جزئیات اجرای الگوی جدید مشاغل خانگی در ۹ استان/۳۲ برند ایجاد شد

واگن‌های نو می‌خواهیم/ سرعت قطار در مسیر کرمانشاه-ملایر باید زیاد شود

خبری جدید از پرداخت معوقات فرهنگیان و رتبه‌بندی آنها

ماجرای آزار و اذیت یک دختر خردسال/ دادسرای کرمانشاه: پرونده در حال رسیدگی است

فرمانده نیروی انتظامی: زائران اربعین‌ از سفر بدون گذرنامه به عراق خودداری کنند‌

آگهی آزمون وکالت مرکز وکلا منتشر شد/ ثبت نام از اول آبان، برگزاری ۲۹ آذر

جوابیه میراث فرهنگی به تخریب نقش برجسته کشف شده در ثلاث‌باباجانی: حفاظت فیزیکی از تمام آثار تاریخی غیرممکن است

امروز روز تاریخی برای برگزاری هرچه باشکوهتر "اربعین" است

صبح امروز؛ وقوع تصادف زنجیره‌ای در بلوار هوانیروز /راننده پراید جان باخت

لغو دریافت کپی شناسنامه و کارت ملی در بانک ها

زیرکی روحانی در نحوه اعلام اجرای گام سوم

مدیرکل میراث فرهنگی کرمانشاه خبرداد: کشف نقش برجسته 3000 ساله در دل کوه‌های سرپل‌ذهاب

۴۱۷ نفر از بانوان استان کرمانشاه در مسند مدیریتی قرار دارند

خبر خوش برای مستمری بگیران بهزیستی و کمیته امداد

وزیر جهاد کشاورزی: صادرات نخود آزاد شد / توسعه باغات مدرن در برنامه کشور است

امروز آخرین مهلت ثبت‌نام کارشناسی علمی‌کاربردی

گام سوم از جمعه برداشته می شود/مهلت ۶۰ روزه دیگری پیش روی اروپاست

پاسخ آملی‌لاریجانی به نامه اعضای مجمع درباره مجادله با آیت‌الله یزدی: عذرخواهی می‌کنم/ نامه منتشر شده صددرصد جعلی است و شباهتی به خط من ندارد

وزیر کشور: مرز خسروی احتمالا از همین هفته بازگشایی شود

حدود چهار میلیارد تومان برای تقویت مدارس حاشیه نشین کرمانشاه هزینه شد

۳ آزادکار کرمانشاهی در جمع تیم ملی

«مونسان» و «حاجی میرزایی» وزیر شدند

جهت و سرعت توسعه اقتصادی کرمانشاه مثبت و امیدوار کننده است

احکام جالب قضات کرمانشاه/ خدمت به زوار عتبات جایگزین حبس شد

فلاحت‌پیشه عضو کمیسیون امنیت ملی: احتمال مذاکره ایران و آمریکا ضعیف است/ ایران به یک موضوع جدی در انتخابات آمریکا تبدیل خواهد شد

گل‌آلودکردن خودروها ممنوع است

برپایی نمایشگاه خودروهای"موتورسواری و اتومبیلرانی" در کرمانشاه

دولت باید قدرت و اختیارات لازم را داشته باشد/ دولت اارتی در کشور ما دچار خطا شده است و ان‌شاالله این به دست مسئولان ارشد دستگاه نظارتی اصلاح شود.گر قدرتمند نباشد مردم زندگی خوشی را تجربه نخواهند کرد/ بزرگترین ضربه به نظام کشور اشتباه دخالت و نظارت است، چون وقتی دخالت زیاد شد، مدیر کار نمی‌کند

نمایشگاه فروش "پاییزه" 21 شهریور در کرمانشاه برپا می‌شود

"پنجره واحد سرمایه‌گذاری کرمانشاه" راه‌اندازی می‌شود

از مهر ماه امسال با حذف قبوض کاغذی؛ قبوض تلفن ثابت را چطور پرداخت کنیم؟

بیستون در مسیر تردد زوار اربعین قرار دارد و باید از این فرصت استفاده کرد/ مسوولان در بیستون در مسیر گذرگاه قرار دارند و باید مطالبه گری صحیح برای استفاده هرچه بهتر از بیستون را در پیش بگیرند.

مکرون: امروز از روحانی خواستم با ترامپ دیدار کند؛ امیدوارم بتوانیم طی هفته های آینده،‌ این دیدار را با حضور خودم ترتیب دهیم؛ نباید بیش از این وقت را تلف کرد / با ترامپ به توافق رسیدیم که ایران باید به تعهدات هسته‌ای پایبند باشد / از ظریف خواستم به فرانسه بیاید تا به طرح نقشه کاری برای پیشرفت در پرونده ایران برسیم/ ترامپ: اگر شرایط مناسب باشد من موافقم که با رییس‌جمهوری ایران دیدار کنم

آغاز پرداخت پاداش بازنشستگان با اولویت فرهنگیان

5طرح عمرانی و کشاورزی در پاوه به بهره برداری می رسد

هفته دولت 5429 پروژه در کرمانشاه افتتاح می‌شود

"خسروی" برای میزبانی از 1.2 میلیون زائر اربعین آماده می‌شود

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید