آفتاب کرمانشاه

بیست و سومین سالمرگ بازرگان/ مردي كه يك عمر براي اعتدال ناليد

شناسه خبر » 277108

تاریخ انتشار » 1396/10/30-10:03

تعداد بازدید ها » 82

آفتاب کرمانشاه: دكتر علي شريعتي در وصف دكتر محمد مصدق گفته بود "مردي كه يك عمر براي آزادي ناليد". درباره بازرگان هم چه بسا بتوان گفت " مردي كه يك عمر براي اعتدال ناليد."

مردي كه يك عمر براي اعتدال ناليد

عصرایران-مهردادخدیر- 23 سال پيش و در شامگاه جمعه سي اُم دي ماه 1373 خورشيدي و در حالي كه همه جا صحبت از بازي پُر برخورد و حاشيه ساز دو تيم فوتبال پرسپوليس و استقلال در عصر همان روز دلگير زمستاني بود - و البته هنوز اصطلاح " دربي" رايج نشده بود-  گوينده اخبار تلويزيون خبر درگذشت مهندس مهدي بازرگان نخست وزير دولت موقت انقلاب اسلامي را با لحني سرد قرائت كرد.

در خبر تاكيد شده بود: مهدي بازرگان در زوريخ سوييس درگذشت بي آن كه اشاره كند تنها يك هفته قبل و به قصد درمان به اين كشور سفر كرده بود و قبل از شروع درمان در بيمارستان مورد نظر چشم از جهان فرو بست. (او قبل از آن سفر بي بازگشت، مدتي در بيمارستان دي تهران بستري بود.)

شايد مي خواستند شنونده گمان كند بازرگان پس از اتمام نخست وزيري و نمايندگي مجلس شوراي اسلامي سال هاي بازنشستگي را مانند سيد محمد علي جمال زاده درکنار دریاچه لمان، لمیده بوده و در آرامش و آسايش در سوييس مي گذرانده و انگار نه انگار كه در تمام 10 سال پس از اتمام نمايندگي در ايران زندگي مي كرد و تنها يك بار به آلمان سفر كرد و بازگشت و هيچ گاه جلاي وطن نكرد و به اپوزسيون خارج نشين نيز نپيوست.

لحن تلويزيون البته پس از آگاهي از پيام تسليت مقام معظم رهبري به مرحوم سحابي تعديل شد و مراسم تشييع جنازه و تدفين و ترحيم نيز به ترتيب در خيابان ميرداماد تهران و آرامگاه بيات قم و حسينيه ارشاد با آرامش و شكوه برگزار شد و تا چند سال قبل امكان برگزاري مراسم سالگرد در حسینیه ارشاد هم فراهم بود.

مهدي بازرگان در سال 1286 خورشيدي يك سال پس از صدور فرمان مشروطه به دنيا آمد و در دوران رضا خاني در زمره اولين گروه محصلان اعزامي به اروپا بود و در بازگشت نيز ابتدا به ساكن وارد عرصه سياست نشد و اتفاقا چون صبغه دانشگاهي او مي چربيد از جانب دكتر محمد مصدق ماموريت يافت رياست هيات خلع يد از شركت نفت ايران و انگليس و واگذاري همه امور به ايراني ها را بر عهده گيرد و اين مهم را با شايستگي انجام داد و دفتري كه 64 سال پيش در پالايشگاه آبادان از انگليسي ها تحويل گرفت همچنان موجود و خاطره انگيز است.

نقل وجوه متعدد و متنوع وحتي اكتفا به بيان زندگي نامه سياسي بازرگان در يك گفتار مناسبتي نمي گنجد و قصد نقد كارنامه او نيز در ميان نيست.

اما همين قدر مي توان گفت كه او بازرگان زاده و فرزند يك تاجر مشهور (حاج عباسعلي بازرگان) بود و از اين رو نيز نام خانوادگي شان بازرگان؛ اما هرگز روحيه تجاري و اقتصادي نداشت و در هر پروژه صنعتي و توليدي به منفعت مشترك و منافع عمومي بيشتر بها داد تا منافع شخصي.

به تعبير سخنران مراسم ترحيم در حسينيه ارشاد به نام، بازرگان بود و به صفت، نه. هر چند كه با بازرگانان نيز نشست و برخاست داشت و اقتصاد دولتي را برنمي تافت.

وارد سياست شد اما هيچ گاه جامه سياستمداران حرفه اي را نپوشيد كه لازمه آن پرهيز از صراحت و قدري زد و بند بود و حتي متهم شد كه گاه از او رفتارها و گفتارهايي سر مي زند كه سياستمدارانه نيست و به نامه اي اشاره مي كنند كه در سال 1358 بعد از اشغال سفارت آمريكا در تهران به محمد رضا پهلوي نوشت كه در آن از شاه خواسته بود به ايران بازگردد تا غائله گروگان گیری بخوابد!

به زندان رژيم شاه افتاد و سال ها هم در زندان به سر برد اما هيچ گاه به يك انقلابي به مفهوم مصطلح تبديل نشد و روحيه آشتي جويانه و خير خواهانه را فرو نگذاشت حال آن كه زندان، مردان و زنان سياست را راديكال مي كند.

در همان زندان و در سال 1344 بود كه سخني ماندگار بر زبان آورد:" ما آخرين گروهي هستيم كه با زبان قانون با شما سخن مي گوييم." پيش بيني او محقق شد زيرا ديگران راه هاي مبارزه مسالمت آميز را بي ثمر دانستند و برخي سلاح در دست گرفتند.

از دل حزب متبوع او يك سازمان مسلح متولد شد و خود نيز " چريك پير" لقب گرفت اما هيچ گاه بر هيچ رفتار مسلحانه اي مُهر تاييد نزد.

يك عمر خواننده و انيس قرآن بود و به تفسير قرآن هم مي پرداخت اما در ديدگاه هاي مذهبي نظر آيت الله مطهري را ارجح مي دانست با اين كه دوستي او با آيت الله طالقاني عميق تر بود و ابايي نداشت كه چند ماه پس از درگذشت دكتر علي شريعتي همراه مطهري نامه اي را امضا كند كه پاره اي از آراي شريعتي را برنمي تافت و هر چند ديگران گفتند امضاي خود را پس گرفته اما خود چنين نگفت.

روشنفكر بود اما با مراجع تقليد رابطه نزديكي داشت چندان كه قبول مسووليت دولت موقت را به كسب از تكليف از آيت الله مرعشي نجفي نيز موكول كرد كه هر چند نسبت خانوادگي نزديكي با او داشت اما گويا به خاطر تقليد شرعي هم بود.

بازرگان از فرنگ بازگشته بود بي آن كه فرنگي شده باشد. او يك ايراني تمام عيار بود و در عين پايداري بر اصول، سخت مداراجو. هم اهل نماز و عبادت و هم دوستدار آزادي. هم طرفدار اقتصاد آزاد و هم منتقد سود جويي افراطي فردي و نگاه دنيوي.

روشنفكران سكولار از وصيت نامه او ناخرسندند و باور نمي كنند نوشته بازرگان باشد آن قدر كه سويه اُخروي دارد.

اين روزها كه اعتدال، سكه رايج شده مي توان از او به عنوان پيشگام اعتدال ياد كرد و رييس جمهور روحاني نيز اگر چه نه با اين صفت اما به بهانه هاي ديگر از او ياد كرده چرا كه نيك مي داند نسب اعتدال به بازرگان مي رسد.

 اين روزها از صلح حديبيه نيز زياد صحبت مي شود و مي توان به ياد آورد كه او نيز همواره پيشنهاد صلح مي داد.

از روزنامه نگار انتظار مي رود نقد را فرونگذارد اما در سالمرگ بازرگان و در دوراني كه بيش از هر زمان ديگر به اعتدال نياز داريم و آرايش سياسي از دوگانه هاي قبلي به اعتدال- افراط تغيير يافته نخواهيد به كارنامه سياسي او بپردازيم كه همه دست كم به انصاف او احترام مي گذارند ولو سليقه متفاوتي داشته باشند.

دكتر علي شريعتي در وصف دكتر محمد مصدق گفته بود "مردي كه يك عمر براي آزادي ناليد". درباره بازرگان هم چه بسا بتوان گفت " مردي كه يك عمر براي اعتدال ناليد."

حدس مي زنم دوستداران منش و روش و گويش بازرگان خرده بگيرند كه فعل " كوشيد" مناسب تر است تا " ناليد" اما اين گزاره را به سياق شريعتي درباره مصدق برساختم . ضمن اين كه  در " ناليد" خاصه در دوران تنهايي و عسرت، رنجي نهفته است كه چه بسا در " كوشيد" نباشد.
 
* این مقاله بازنشر مطلبی است که در بیستمین سالگرد در همین تارنما منتشر شده بود و از این رو عدد 20 در آغاز نوشتار به 23 تغییر یافته است.
مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 بازرگان سالگرد 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

انتقاد مخرب افت تدبیر و کار جهادی؛ تخریب استاندار سرپوش بی تدبیری مدعیان است/فرافکنی ها داغ را گرانتر می کند

ممنوعیت افزایش حقوق مقامات/اعضای هیئت علمی و قضات مستثنی شدند

عکس؛ چهارمین روز از سقوط هواپیمای مسافربری تهران - یاسوج

قیمت خودروهای داخلی افزایش یافت

ساعت محو شدن هواپیما کی بود؟!

نتایج آزمون Ept دانشگاه آزاد اعلام شد

پیکرها با کول کردن به سمت سی سخت منتقل می‌شوند/ 32 پیکر پیدا شده است

وزیر کشور: حوادث خیابان پاسداران به هیچ وجه منتسب به جریان دراویش نیست

هیات دولت با سرعت و گشاده دستی به کمک زلزله زدگان کرمانشاه امد

صادق زیبا کلام: تجمعات دی ماه به مراتب تندتر و رادیکال تر از سال 88 بود

بیانیه دراویش گنابادی در محکومیت جنایت خیابان پاسداران

تذکر نماینده مجلس: فرادی که در خرید هواپیماهای نو کارشکنی کرده‌اند، از مردم عذرخواهی کنند

احمدی‌نژاد خطاب به مقام معظم رهبری: رئیس قوه قضاییه را برکنار و انتخابات زود هنگام برگزار کنید

در آخرین لحظات درهواپیما چه گذشت؟/ سرنشینان سالم هواپیما چه شدند؟/ خلبان تصور کرده کوه رارد می‌کند

روایت سردار کوثری از ناآرامی منطقه پاسداران: 2 بار با دراویش صحبت کردیم اما گوش نکردند

نخستین تصویر از لاشه هواپیمای تهران - یاسوج

وزارت کشور «قلعه» در شهرستان کرمانشاه را به‌عنوان شهر معرفی کرد

میزبانی مرحله نهایی مسابقات هندبال نوجوانان کشور به کرمانشاه واگذار شد

پرداخت یارانه مراکز خدماتی بهزیستی تا پایان هفته جاری/حقوق اسفند از نیمه این ماه پرداخت می‌شود

سخنگوی پلیس: شهادت 5 تن در آشوب شب گذشته خیابان پاسداران/ دستگیری بیش از 300 تن

وزیر ارتباطات: تایید ادعای تماس تلفنی با مسافران هنگام پرواز و روشن بودن گوشی پس از سقوط را تاییدکرد

رایزنی برای اعزام کوهنوردان حرفه‌ای به محل سقوط هواپیما/پیکرهای سرنشینان هواپیما پیدا شد

سقوط هواپیما یا سقوط اخلاقی منتقدان دولت؟

جلسه شورای شهر کرمانشاه با غیبت ۴ عضو شورا از رسمیت خارج شد

تایید کانون بیماری آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان در کرمانشاه

تجمع دراویش گنابادی و درگیری شدید بین پلیس و تجمع‌کنندگان/شهادت سه مأمور/دستگیری تعدادی از دراویش

ارتش مختصات تقریبی محل سقوط هواپیمایATR را در اختیار ستاد بحران گذاشت/ تردید درباره پیدا شدن قطعات لاشه هواپیما/ ورود سازمان هوا و فضا برای رصد ماهواره‌ای محل سقوط

تابش: عده‌ای قبلا می‌گفتند خرید هواپیما اشرافی‌گری است/مردمی که نفت و گازشان را در اختیار حاکمیت می‌گذارند و مالیات و عوارض هم می‌دهند حق دارند زندگی شرافتمندانه داشته باشند

روزهای سخت بارانی مردم زلزله زده

نیچروان بارزانی: از ایران کمک خواستیم

آغاز مهلت مجدد ثبت‌نام آزمون ارشد از امروز

مدیرعامل آبفا کرمانشاه: بارندگی منابع تامین آب ریجاب، کرند و جوانرود را کدر کرد

تدابیر استاندار برای جذب سرمایه گذار؛کرمانشاه بهشت سرمایه گذاری می شود

برخی ازمسافران هواپیمای پرواز تهران-یاسوج از استان کرمانشاه هستند

ظریف و بارزانی در مونیخ دیدار کردند

برای چهارمین بار؛ جلسه شورای شهر کرمانشاه به علت غیبت ۴ عضو شورا از رسمیت خارج شد

نامه ۱۶۷ نماینده مجلس به روحانی درباره منحل نشدن مراکز علمی کاربردی دولتی

مقام معظم رهبری: این‌جور نباشد که اگر گفتیم فلانی انقلابی است، برداشت منفی شود که فلانی آدم غیرمتفکر و سربه‌هوایی است؛ نخیر، این‌جوری نیست/ درباره عدالت ما عقب‌مانده هستیم، خودمان اعتراف می‌کنیم

بارش برف و باران در پاوه خساراتی به بار آورد+ عکس

درخواست بازداشت‌شدگان ناآرامی‌های اخیر برای تخفیف در قرارهای بازداشت‌/ 5 سال حبس برای نوجوان 15 ساله‌ای که پرچم را پایین آورد

از فرصت‌سوزی رنج می‌برم/ پاسخگویی به رسانه ها از شاخص‌های ارزیابی عملکرد مدیران خواهد بود

تایید حکم 20 سال حبس همدستان بابک زنجانی در دیوان عالی کشور

ثبت‌نام متقاضیان عضویت در هیأت علمی دانشگاه‌ها آغاز شد

اسامی تمامی سرنشینان/پیام تسلیت رهبر انقلاب/ دستور روحانی به وزیرراه/ تلاش برای یافتن محل حادثه

اطلاعیه شماره ۶ پرونده مکتب فرش گلیم و گبه کرمانشاهان

مطهری: وعده مسوولان برای رفع حصر تا پایان سال

شرایط بهره‌مندی از کسرخدمت‌های جدید سربازی/ دانشجویان مشمول کسرخدمت هم به پلیس+10 مراجعه کنند

دامپزشکی استان کرمانشاه: بیماری نیوکاسل علت تلفات کبوتران اسلام آبادغرب بوده است

سال ۹۷ چه تعداد یارانه بگیر حذف می‌شوند؟

علی دایی: حساب مربوط به کمک‌های مردمی برای زلزله زدگان را مسدود کردند

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید