آفتاب کرمانشاه

بیست و سومین سالمرگ بازرگان/ مردي كه يك عمر براي اعتدال ناليد

شناسه خبر » 277108

تاریخ انتشار » 1396/10/30-10:03

تعداد بازدید ها » 178

آفتاب کرمانشاه: دكتر علي شريعتي در وصف دكتر محمد مصدق گفته بود "مردي كه يك عمر براي آزادي ناليد". درباره بازرگان هم چه بسا بتوان گفت " مردي كه يك عمر براي اعتدال ناليد."

مردي كه يك عمر براي اعتدال ناليد

عصرایران-مهردادخدیر- 23 سال پيش و در شامگاه جمعه سي اُم دي ماه 1373 خورشيدي و در حالي كه همه جا صحبت از بازي پُر برخورد و حاشيه ساز دو تيم فوتبال پرسپوليس و استقلال در عصر همان روز دلگير زمستاني بود - و البته هنوز اصطلاح " دربي" رايج نشده بود-  گوينده اخبار تلويزيون خبر درگذشت مهندس مهدي بازرگان نخست وزير دولت موقت انقلاب اسلامي را با لحني سرد قرائت كرد.

در خبر تاكيد شده بود: مهدي بازرگان در زوريخ سوييس درگذشت بي آن كه اشاره كند تنها يك هفته قبل و به قصد درمان به اين كشور سفر كرده بود و قبل از شروع درمان در بيمارستان مورد نظر چشم از جهان فرو بست. (او قبل از آن سفر بي بازگشت، مدتي در بيمارستان دي تهران بستري بود.)

شايد مي خواستند شنونده گمان كند بازرگان پس از اتمام نخست وزيري و نمايندگي مجلس شوراي اسلامي سال هاي بازنشستگي را مانند سيد محمد علي جمال زاده درکنار دریاچه لمان، لمیده بوده و در آرامش و آسايش در سوييس مي گذرانده و انگار نه انگار كه در تمام 10 سال پس از اتمام نمايندگي در ايران زندگي مي كرد و تنها يك بار به آلمان سفر كرد و بازگشت و هيچ گاه جلاي وطن نكرد و به اپوزسيون خارج نشين نيز نپيوست.

لحن تلويزيون البته پس از آگاهي از پيام تسليت مقام معظم رهبري به مرحوم سحابي تعديل شد و مراسم تشييع جنازه و تدفين و ترحيم نيز به ترتيب در خيابان ميرداماد تهران و آرامگاه بيات قم و حسينيه ارشاد با آرامش و شكوه برگزار شد و تا چند سال قبل امكان برگزاري مراسم سالگرد در حسینیه ارشاد هم فراهم بود.

مهدي بازرگان در سال 1286 خورشيدي يك سال پس از صدور فرمان مشروطه به دنيا آمد و در دوران رضا خاني در زمره اولين گروه محصلان اعزامي به اروپا بود و در بازگشت نيز ابتدا به ساكن وارد عرصه سياست نشد و اتفاقا چون صبغه دانشگاهي او مي چربيد از جانب دكتر محمد مصدق ماموريت يافت رياست هيات خلع يد از شركت نفت ايران و انگليس و واگذاري همه امور به ايراني ها را بر عهده گيرد و اين مهم را با شايستگي انجام داد و دفتري كه 64 سال پيش در پالايشگاه آبادان از انگليسي ها تحويل گرفت همچنان موجود و خاطره انگيز است.

نقل وجوه متعدد و متنوع وحتي اكتفا به بيان زندگي نامه سياسي بازرگان در يك گفتار مناسبتي نمي گنجد و قصد نقد كارنامه او نيز در ميان نيست.

اما همين قدر مي توان گفت كه او بازرگان زاده و فرزند يك تاجر مشهور (حاج عباسعلي بازرگان) بود و از اين رو نيز نام خانوادگي شان بازرگان؛ اما هرگز روحيه تجاري و اقتصادي نداشت و در هر پروژه صنعتي و توليدي به منفعت مشترك و منافع عمومي بيشتر بها داد تا منافع شخصي.

به تعبير سخنران مراسم ترحيم در حسينيه ارشاد به نام، بازرگان بود و به صفت، نه. هر چند كه با بازرگانان نيز نشست و برخاست داشت و اقتصاد دولتي را برنمي تافت.

وارد سياست شد اما هيچ گاه جامه سياستمداران حرفه اي را نپوشيد كه لازمه آن پرهيز از صراحت و قدري زد و بند بود و حتي متهم شد كه گاه از او رفتارها و گفتارهايي سر مي زند كه سياستمدارانه نيست و به نامه اي اشاره مي كنند كه در سال 1358 بعد از اشغال سفارت آمريكا در تهران به محمد رضا پهلوي نوشت كه در آن از شاه خواسته بود به ايران بازگردد تا غائله گروگان گیری بخوابد!

به زندان رژيم شاه افتاد و سال ها هم در زندان به سر برد اما هيچ گاه به يك انقلابي به مفهوم مصطلح تبديل نشد و روحيه آشتي جويانه و خير خواهانه را فرو نگذاشت حال آن كه زندان، مردان و زنان سياست را راديكال مي كند.

در همان زندان و در سال 1344 بود كه سخني ماندگار بر زبان آورد:" ما آخرين گروهي هستيم كه با زبان قانون با شما سخن مي گوييم." پيش بيني او محقق شد زيرا ديگران راه هاي مبارزه مسالمت آميز را بي ثمر دانستند و برخي سلاح در دست گرفتند.

از دل حزب متبوع او يك سازمان مسلح متولد شد و خود نيز " چريك پير" لقب گرفت اما هيچ گاه بر هيچ رفتار مسلحانه اي مُهر تاييد نزد.

يك عمر خواننده و انيس قرآن بود و به تفسير قرآن هم مي پرداخت اما در ديدگاه هاي مذهبي نظر آيت الله مطهري را ارجح مي دانست با اين كه دوستي او با آيت الله طالقاني عميق تر بود و ابايي نداشت كه چند ماه پس از درگذشت دكتر علي شريعتي همراه مطهري نامه اي را امضا كند كه پاره اي از آراي شريعتي را برنمي تافت و هر چند ديگران گفتند امضاي خود را پس گرفته اما خود چنين نگفت.

روشنفكر بود اما با مراجع تقليد رابطه نزديكي داشت چندان كه قبول مسووليت دولت موقت را به كسب از تكليف از آيت الله مرعشي نجفي نيز موكول كرد كه هر چند نسبت خانوادگي نزديكي با او داشت اما گويا به خاطر تقليد شرعي هم بود.

بازرگان از فرنگ بازگشته بود بي آن كه فرنگي شده باشد. او يك ايراني تمام عيار بود و در عين پايداري بر اصول، سخت مداراجو. هم اهل نماز و عبادت و هم دوستدار آزادي. هم طرفدار اقتصاد آزاد و هم منتقد سود جويي افراطي فردي و نگاه دنيوي.

روشنفكران سكولار از وصيت نامه او ناخرسندند و باور نمي كنند نوشته بازرگان باشد آن قدر كه سويه اُخروي دارد.

اين روزها كه اعتدال، سكه رايج شده مي توان از او به عنوان پيشگام اعتدال ياد كرد و رييس جمهور روحاني نيز اگر چه نه با اين صفت اما به بهانه هاي ديگر از او ياد كرده چرا كه نيك مي داند نسب اعتدال به بازرگان مي رسد.

 اين روزها از صلح حديبيه نيز زياد صحبت مي شود و مي توان به ياد آورد كه او نيز همواره پيشنهاد صلح مي داد.

از روزنامه نگار انتظار مي رود نقد را فرونگذارد اما در سالمرگ بازرگان و در دوراني كه بيش از هر زمان ديگر به اعتدال نياز داريم و آرايش سياسي از دوگانه هاي قبلي به اعتدال- افراط تغيير يافته نخواهيد به كارنامه سياسي او بپردازيم كه همه دست كم به انصاف او احترام مي گذارند ولو سليقه متفاوتي داشته باشند.

دكتر علي شريعتي در وصف دكتر محمد مصدق گفته بود "مردي كه يك عمر براي آزادي ناليد". درباره بازرگان هم چه بسا بتوان گفت " مردي كه يك عمر براي اعتدال ناليد."

حدس مي زنم دوستداران منش و روش و گويش بازرگان خرده بگيرند كه فعل " كوشيد" مناسب تر است تا " ناليد" اما اين گزاره را به سياق شريعتي درباره مصدق برساختم . ضمن اين كه  در " ناليد" خاصه در دوران تنهايي و عسرت، رنجي نهفته است كه چه بسا در " كوشيد" نباشد.
 
* این مقاله بازنشر مطلبی است که در بیستمین سالگرد در همین تارنما منتشر شده بود و از این رو عدد 20 در آغاز نوشتار به 23 تغییر یافته است.
مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 بازرگان سالگرد 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

مردم ایران چه می خواهند؟

گزارشی تکان‌دهنده از بلایی که بر سر"تنوع زیستی" آورده‌ایم

رئیس هیات سوارکاری استان کرمانشاه انتخاب شد

شرایط دریافت وام مجدد خرید مسکن از سوی زوجین

مهاجرت ۳۰ درصدی مردم سرپل ذهاب به کرمانشاه

لاریجانی گزینه قطعی فراکسیون ولایی برای ریاست مجلس/ احتمال حمایت از مطهری و پزشکیان

روحانی: ایجاد۸۰۰ هزار شغل در سال ۹۶/ سن مدیریت را از 48 به 40 سال کاهش می دهیم/ به عقب بازنمی‌گردیم

کرمانشاه صاحب 2 سینمای دیگر می‌شود

افزایش ۲۰درصدی سقف وام‌های دانشجویی دانشگاه آزاد

نتایج نهایی انتخابات پارلمانی عراق اعلام شد

استاندار کرمانشاه: افطاری دادن از بیت المال ممنوع است

بازآفرینی 1300 محله 123 هزار میلیارد منابع می‌خواهد/سکونت 10 میلیون نفر در این محلات

حمله 2 "پلنگ" به گله گوسفندان در ثلاث/۴۰۰ گوسفند تلف شدند

آغاز توزیع مایحتاج مورد نیاز ماه رمضان در کرمانشاه با نرخ‌ مصوب دولتی +قیمت‌ها

رییس مرکز بهداشت کرمانشاه: افزایش موارد مسمومیت با "قارچ سمی" به 239 نفر/ 5 نفر جان باختند

دلالان ارز "میدان آزادی" کرمانشاه جمع می‌شوند

نمایشگاه دائمی پیشگیری از "آسیب های اجتماعی" در کرمانشاه گشایش یافت

زیباکلام: اعتبار روحانی به شدت دارد سقوط می‌کند/ تندروها با شبه کودتا به دنبال زمین زدن دولت هستند

2 استخدامي در ارتش

استاندار کرمانشاه: مشكلات بيكاري 22 درصدي كمتر از زلزله نيست / استان كرمانشاه زمينه هاي بسيار مناسبي براي سرمايه گذاري در بخش معادن دارد

وزیر بهداشت بیماران سرپل ذهاب را معاینه و جراحی کرد

امسال "قارچ" خودرو نخورید/ به قارچ‌ها دست هم نزنید!

خدمات برجام برای ایران (+لیست قطعنامه ها و تحریم هایی که لغو شدند)

مسمومیت 59 نفر به دلیل مصرف قارچ سمی در کرمانشاه/ فوت 2 نفر

چهار طرح با حضور وزیر بهداشت در کرمانشاه افتتاح شد

آتش نزن برادر

روحانی: از این لحظه توافق ایران با 5 کشور دیگر است / 1+5، یک را از دست داده؛ برجام بدون آمریکا ادامه می‌یابد / به وزارت خارجه اعلام کردم با کشورهای اروپایی، چین و روسیه مذاکره کنند / خوشحالم كه يك موجود مزاحم از برجام خارج شده / اگر لازم شد غنی سازی خود را بدون محدودیت آغاز می کنیم

ترامپ: خروج از برجام / بازگشت تحریم های قبلی / اعمال تحریم های جدید

آگهی انتخاب سردفتر اسناد رسمی

اعلام تعرفه های پزشکی 1397

استاندار کرمانشاه: 29 هزار خانوار زلزله زده کمک 2 میلیون تومانی خرید وسایل دریافت کرده‌اند

استان به مدیران ریسک‌پذیر نیاز دارد

تولید هگزان در پالایشگاه کرمانشاه با روش سبز پژوهشگاه نفت

ثبت نام اینترنتی کتاب‌های درسی مقطع ابتدایی

روحانی در نیشابور: با مسدود سازی و فشار به نسل جوان به جایی نمی‌رسیم/ بدون شبکه‌های مجازی نمی‌توان اشتغال ایجاد کرد/ مردم اجبار را نمی‌پذیرند

تغییر شرایط سهمیه خانواده ایثارگران در کنکور/ حدنصاب علمی افزایش یافت

مدیر کل آموزش و پرورش استان کرمانشاه: مطالبات فرهنگیان کرمانشاه تا خرداد ماه پرداخت می‌شود

معاون استاندار: حامي كتابخانه هاي عمومي براي بهبود فضاي كتابخواني هستيم

استخدام نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران

رئیس هیات"کونگ فو" استان کرمانشاه انتخاب شد

توسعه و اشتغال با کمک بخش خصوصی امکان پذیر است

بکارگیری تمام امکانات برای یافتن جسد کودک غرق شده در "چم بشیر"

بیانیه دولت درباره فیلتر تلگرام: تشخیص تهدید امنیت ملی و اقدام متناسب، صرفا بر عهده شورای عالی امنیت ملی است/ تعیین تکلیف امور عمومی مرتبط با میلیون نفر نمی تواند صرفا مبتنی بر تصمیم موردی قضایی باشد

خبرهای خوش مدیرکل آموزش و پرورش کرمانشاه برای فرهنگیان و کنکوری‌ها

گلایه‌های رییس‌جمهور امیدوار

تگرگ 68 میلیارد ریال به کشاورزی گیلانغرب خسارت زد

بازپرس ویژه قتل کرمانشاه تاکید کرد: برخورد جدی با مقصرین حادثه غرق شدن کودک 3 ساله در «چم‌بشیر»

روحانی: دشمن به دنبال ایجاد یاس و ناامیدی است

هوای کرمانشاه در وضعیت "هشدار" قرار گرفت

کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی منتشر شد/ اعلام مهلت اعتراض

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید