آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 2591

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

اعلام جزئیات بیمه‌های جدید شخص ثالث/ پول اضافه نمی‌گیریم

روحانی: رسانه آزاد نداریم/ فیلترینگ اشتباه بود/ اگر رادیو تلویزیون خصوصی وجود داشت تورم فضای مجازی رخ نمی داد

باید طرح‌هایی دراستان اجرا شودکه اشتغالزایی بیشتری داشته باشد

ضرر 2 هزار میلیارد تومانی سازمان خصوصی‌سازی به کرمانشاه/ به میزان دو سال یارانه کل استان به خریداران تخفیف داده شد!

مدیرکل سیاسی و انتخابات استانداری کرمانشاه: گیلانغرب یکی از پایگاههای اصلی حامیان دولت در استان است

51هزار پرونده به بانک های استان كرمانشاه برای دریافت تسهیلات معرفی شده اند

استانی شدن انتخابات بساط خرید رای و کاروان‌های تبلیغاتی را برمی‌چیند

نتایج آزمون وکالت 97 اعلام شد

آغاز به کار نمایشگاه سراسری "فرش و مبلمان" در کرمانشاه

دفترچه راهنمای آزمون استخدامی دستگاه‌های اجرایی منتشر شد

کلیه مدارس شیفت بعد از ظهر استان کرمانشاه دایر است

رقابت 32 کاندیدا برای انتخابات اتاق بازرگانی کرمانشاه/ انتخابات 11 اسفند برگزار می‌شود

آغاز ثبت‌نام رشته‌های بدون کنکور بهمن ماه از امروز/ پذيرش براساس سوابق تحصيلي

200 هزار تومان به حساب مستمری بگیران روستایی واریز شد

آغاز ثبت‌نام سفر به عتبات در اسفند

مدارس ابتدایی کرمانشاه تعطیل شد

"خانه هوره" اسلام آبادغرب افتتاح شد

سه کاراته کای کرمانشاهی در لیگ جهانی شرکت می کنند

فرماندار قصرشیرین خبر داد: شهادت 2 سرباز ارتش به دلیل انفجار مین/ پیگیری برای مین‌روبی مجدد منطقه حادثه

زلزله 4.6 ریشتری سومار را لرزاند

نماینده کرمانشاه در مجلس: با استاندار اختلاف نظر نداریم، اما مخالف آمار نادرست اشتغال استان هستیم

فراخوان جذب هیئت علمی پزشکی بهمن ماه منتشر می شود

هواپیمای سانحه دیده متعلق به ارتش است / جزئیات حادثه + عکس

جزئیات عیدی پایان سال کارکنان مشمول قانون کار

یارانه کودکان فقیر محروم از تحصیل افزایش می یابد

شروع دوباره برف و باران در کرمانشاه/ رشد 265 درصدی بارش‌ها

قیمت جدید محصولات ایران خودرو برای فروش‌های فوری اعلام شد (+جدول)

مدیر عامل جدید شرکت برق استان کرمانشاه معرفی شد

ابلاغ سیاست جدید تنظیم بازار برای آرامش بازار خودرو : از افزایش تولید خودرو تا اعلام وظایف خودروسازها برای تعهدات پیش فروش و فروش فوری (+جزئیات)

آغاز ثبت‌نام آزمون زبان دکتری پیام نور از امروز

استاندار کرمانشاه: مدیران دستگاه‌ها در اجرا پروژه‌ها در شهرستانها با فرمانداران هماهنگ باشند/ كارگري بدون حقوق و عيدي باقي نماند

آیین تکریم و معارفه ریاست سازمان صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه برگزار شد

روحانی: هاشمی به دنبال ایران مُدرن بود/ جنگ با دنیا هنر نیست، پایان دادن به جنگ هنر است

یکی از مصدومان زلزله 5.9 ریشتری گیلانغرب فوت کرد

قیمت جدید محصولات ایران خودرو اعلام شد

مدیر کل جدید ثبت احوال استان کرمانشاه معرفی شد

ثبت احوال: ابطال کارت‌های ملی نمونه قدیم/ اولویت صدور کارت هوشمند با کارت اولی‌ها و مفقودی‌ها

وزير فرهنگ امروز به سوال هاي دو نماينده پاسخ مي دهد

کرمانشاه ظرفیت ایجاد ده‌ها واحد پایین دستی پتروشیمی را دارد

مدیرکل فنی و حرفه ای کرمانشاه: جوانانی که آموزش مهارتی دیده‌اند، شانس بیشتری برای اشتغال دارند

پس از 5 ماه کش و قوس انتخابات مجمع "موتورسواری و اتومبیلرانی"کرمانشاه باطل شد

لزوم تکمیل پرونده واحدهای "تعمیری" و "احداثی" تا ۲ هفته دیگر/ بعد از این مهلت پرونده جدیدی اضافه نمی‌شود

هرسین در آستانه تحول بزرگ/ همه عزل و نصب‌ها را خودم انجام داده ام/ هرسين شهرستان سبز

زیباکلام: حکومت در محدود کردن فضای مجازی سکه یک پول شده است

وام بدون بهره در بانکداری اجتماعی فقط در بانک رسالت پرداخت می‌شود

همه دستگاه ها به مبارزه با قاچاق کالای سلامت محور بپردازند

جاماندگان بسته‌حمایتی چه کسانی هستند؟

سهم هر ایرانی از بودجه 98 به زبانی ساده

امشب، آخرین مهلت ثبت نام نقل و انتقال و میهمانی دانشجویان دانشگاه آزاد

مدیرعامل سازمان قطار شهری کرمانشاه : به خاطر کم توجهی به "قطار شهری" استعفا دادم

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید