آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 3108

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

باید اختلافات میان مردم را به حداقل رساند

رونق تولید باید اولویت طرح‌های پژوهشی باشد

زائران اربعین مرز خسروی را برای بازگشت انتخاب کنند

مرزهای منتهی به کربلا بارانی همراه با مه صبحگاهی خواهند بود

نباید اجازه دهیم حتی یک واحد تولیدی در کشور تعطیل شود.

شرایط و نرخ خرید تضمینی محصولات زراعی در سالهای ۹۸ و ۹۹ +جدول

نماینده کردستان: برخی زنان مجبورند با ظاهر مردانه، کولبری کنند

آگهی استخدام افسری و کارمندی نیروی هوایی ارتش

کرمانشاه میزبان مسابقات کشتی آزاد جام "تختی" شد

استقلال کانون وکلا از ضروریات زندگی امروز است

تمدید امهال وام‌های مناطق زلزله‌زده کرمانشاه در قالب قانون نمی‌گنجد

مردم ایران همواه محاسبات دشمنان را با شکست مواجه‌ کرده‌اند

حمله ترکیه به سوریه معادلات مناطق کردنشین را پیچیده تر می کند

پل تاریخی هرسین را دریابید در آستانه تخریب است

اعضاي هيات بازرسي انتخابات استان منصوب شدند

پروازهای نجف از ایلام و کرمانشاه زیر نرخ مصوب

مرز خسروی به صورت رسمی صبح امروز مجددا بازگشایی شد

کرمانشاه نیمه امسال 730 مرتبه لرزید

مزرعه کشت «ماریجوانا» در مناطق مرزی پاوه کشف و امحاء شد

وزیر آموزش و پرورش: کنکور باید حذف شود

فرمانده انتظامی کرمانشاه: مرز خسروی برای تردد زائران کاملا آماده است

پیام اروپا به ایران: اگر گام چهارم کاهش تعهدات هسته‌ای را بردارید، از "برجام" خارج می‌شویم

روحانی: آمریکا برای مذاکره و رفع تحریم‌ها پیغام داده بود| ما آماده مذاکره‌ایم اما نه در فضای تحریم و فشار

آتش‌سوزی در 264 هکتار از محیط زیست کرمانشاه

برپایی نمایشگاه خودرو و صنایع وابسته در کرمانشاه

روحانی: ملت یمن حق دارد از خود دفاع کند/ اگر ترامپ به دنبال مذاکره است شرایط آن را فراهم کند

آغاز پیش فروش بلیت قطارهای اربعین از چهارشنبه/ قیمت مسیرها

احکام جدید فرهنگیان در طرح طبقه‌بندی از اول مهر محاسبه می‌شود

ظریف: روحانی حاضر است با ترامپ در نیویورک دیدار کند اما به یک شرط: لغو تحریمها در ازای نظارتهای دائمی بر برنامه هسته ای ایران

مشکل حاد "ارتباطی" در مسیر تردد زوار نداریم/ برقراری اینترنت "رایگان" در مرز خسروی

پرداخت پاداش بازنشستگان امسال تا پایان هفته

رئیس جمهوری: امسال با ابتکار صلح هرمز در سازمان ملل حضور خواهیم یافت/امسال با شعار ائتلاف امید و ابتکار صلح هرمز در سازمان ملل حضور خواهیم یافت.

نیروهای مسلح مستقر در کرمانشاه توان نظامی خود را به نمایش گذاشتند

رئیس کل دادگستری کرمانشاه: مشکلات مردم را شخصا پیگیری می‌کنم

شورای مردمی حفاظت از منطقه اورامانات تشکیل می‌شود

برآورد قیمت آیفون 11 در ایران

به زودی؛ پرداخت معوقات حق‌التدریس معلمان

ادعای ترامپ: می‌توانم دستور دهم به ۱۵ نقطه در ایران حمله کنیم / می‌توانم این کار را در یک دقیقه انجام دهم / اینکه برای حمله به ایران عجله‌ای نداریم نشانه قدرت آمریکاست نه ضعف

فرمانده انتظامی کرمانشاه: آماده‌سازی 58 گیت‌ کنترل گذرنامه در مرز خسروی

گیاهان و درختان دوران هخامنشی و ساسانی در بیستون احیا می‌شوند

مقاومت ملت ایران منجر به عقب‌نشینی دشمنان شده است/در هیچ سطحی با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد

امام جمعه تهران: با تربیت نوجوانان، آمریکا و لعین‌تر از او هیچ غلطی نمی‌تواند بکند/ این کشور کشور امام زمان است

ترامپ بانک مرکزی ایران را تحریم کرد

احیای واحدهای راکد راهکار توسعه کرمانشاه است

نشست آنکارا باید از ایجاد بحران جدید در منطقه جلوگیری کند

اختصاص 800 هزار جلد دفتر دولتی برای مدارس کرمانشاه

آغاز عملیات بازسازی پل تاریخی "چهر" هرسین

رشد 100 درصدی جرائم"فضای مجازی"استان/ کاهش جرائم "اخلاقی" و افزایش جرائم "اقتصادی"

سه‌شنبه‌ها روز "جوانان" شد

قائم‌مقام موسسه: ثبت‌نام در رشته‌های موسسه آموزش‌عالی جهاددانشگاهی کرمانشاه "بدون‌آزمون" شد/ مهلت ثبت‌نام تا ۲۸ شهریور

تبلیغات



  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید