آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 3358

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

فلاحت‌پیشه از کاندیداتوری در انتخابات مجلس انصراف داد

احراز دوباره «قتل عمد» توسط دادگاه برای محمدعلی نجفی

امروز آخرین مهلت ثبت نام جاماندگان طرح معیشتی

جزئیات تغییرات مهم در سهمیه های کنکور/ کدام سهمیه ها حذف می شوند

بررسی می‌کنیم چه اقدامات توسعه‌ای برای کرمانشاه باید صورت بگیرد/افتتاح آبرسانی به 55 روستای کرمانشاه با حضور رییس مجلس

دژپسند: فساد را افشا کنید، جایزه بگیرید

قتل با اسلحه برنو در پاوه/ قاتل در کمتر از 72 ساعت دستگیر شد

آغاز توزیع کارت آزمون فراگیر ارشد پیام‌نور از امروز

فردا؛ آخرین مهلت ثبت نام مسکن فرهنگیان

2 هزار و 500 نفر در طرح مسکن ملی کرمانشاه ثبت‌نام کردند/ احتمال بازگشایی مجدد سامانه وجود دارد

نوبخت:پرداخت حمایت معیشتی دهم و یارانه ۲۰ هر ماه

رییس مجلس به کرمانشاه سفر می‌کند

«کارخانه برق هرسین» در فهرست آثار ملی ثبت شد

جدیدترین اخبار تصویربرداری فصل دوم سریال «نون.خ» (+عکس)

لایحه بودجه ۱۹۸۸ هزار میلیارد تومانی بسته شد /سقف وام ازدواج در سال ۹۹ معادل ۳۰ میلیون تومان تعیین شد+ جزئیات

کاندیداتوری ۴۰۵ کرمانشاهی برای حضور در ماراتن انتخابات

فلاحت پیشه: نباید مجلس آینده مجلسی افراطی باشد/ از کرمانشاه کاندید می‌شوم

شهردار قصرشیرین در حادثه تصادف جان باخت

کرمانشاه برفی می‌شود/ هشدار آبگرفتگی معابر و کاهش دما

ثبت‌نام مشاور زندانی احمدی نژاد در انتخابات (+ عکس) / وعده ها: لغو حجاب، لغو سربازی اجباری، تشکیل کمیته حقیقت یاب کشته شدگان آبان 98 و ...

ثبت نام بیش از ۱۱ هزار نفر در انتخابات مجلس تا ظهر امروز

استاندار کرمانشاه: "بیلوار" و "سرفیروزآباد" از مزایای مناطق جنگی برخوردار می‌شوند

جزئیات لایحه بودجه ۹۹/ کمترین وابستگی به نفت در طول تاریخ کشور

آغاز ثبت نام کنکور ارشد ۹۹ از ساعت ۱۶ امروز

شروط بخشش اضافه خدمت سنواتی سربازان

دکتر شعبانی: من مستقل هستم/ نماینده باید جسارت داشته باشد

گذشت اولیای دم در اسلام‌آباد غرب از قصاص قاتل بعد از 10 سال

واریز مرحله چهارم سپرده مالباختگان پرونده گلیم و گبه کرمانشاهان/ تسویه با 2100 مالباخته دیگر

با دستور رئیسی؛ اعزام به زندان تا تامین وثیقه و کفالت ممنوع شد

دوچرخه‌سوار کرمانشاهی مدال نقره مسابقات قهرمانی کشور کسب کرد.

بستری شدن 400 کرمانشاهی بر اثر "آنفلوآنزا"/ هنوز مشخص نیست به پیک بیماری رسیده‌ایم یا نه

در پایان چهارمین روز ثبت‌نام کاندیداهای انتخابات مجلس در کرمانشاه به 155 نفر رسیدند/ افزایش 30 درصدی داوطلبین

پیام محرمانه رهبر معظم انقلاب به نمایندگان مجلس منتشر شد

ثبت‌نام فرهنگیان فاقد مسکن آغاز شد

روحانی: مکالمه‌ام با اوباما موجب شد در کمتر از ۱۰۰ روز به توافق موقت ژنو برسیم

خبرخوش برای سربازها/ حین سربازی دانشگاه بروید

آغاز ثبت‌نام «مسکن ملی» در کرمانشاه از 16 آذرماه/ جزئیات و نحوه نام‌نویسی

رئیس جمعیت هلال احمر بازداشت شد

با یک پیامک، قبض آب خود را دریافت کنید

اورامانات را در کتاب‌های درسی معرفی کنید

برنامه‌ای برای انتخابات ریاست جمهوری ندارم/ از زمان اجرای سهمیه‌بندی بنزین مطلع بودم/ سه شنبه به نمایندگان گفته بودم که چنین طرحی در روزهای آینده در حال اجراست.

وزیر کشور دستور آغاز انتحابات مجلس یازدهم را صادر کرد

فیلم مستند «ایل جلالوند» آماده پخش است

ثبت اثر انگشت و عکسبرداری از چهره خریداران سیم کارت، اجباری است

381 کرمانشاهی بر اثر "آنفلوانزا" بستری شدند/ فوت 2 نفر تاکنون

طرح جدید پلیس برای آموزشگاه‌های رانندگی

آیت الله علما: حفظ انقلاب از واجبات است

جعفری فرمانده سابق سپاه: مسببین بی‌تدبیری در اجرای تصمیم بنزینی محاکمه شوند

برآورد ثبت نام 320 کاندیدای انتخابات مجلس در کرمانشاه/ استقرار 1580 شعبه اخذ رای

طرح تکریم ارباب رجوع در کرمانشاه آغاز شد

تبلیغات



  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید